Problem tocznia wątroby nabrał jeszcze większego znaczenia od czasu ukazania się szeregu opisów przewlekłego zapalenia wątroby u młodych kobiet. Objawom ze strony wątroby towarzyszą bóle stawowe, stany gorączkowe i niekiedy wykwity skórne. Przebieg choroby jest przewlekły. Kończy sic ona pełnym zespołem klinicznym marskości i śmiercią z powodu niewydolności wątroby. Joske i King wykryli w 1955 r. u tych chorych obecność komórek LE. W rok później Mackay i wsp. dla podkreślenia, że choroba ta stanowi postać przejściową między marskością pozapalną a trzewnym toczniem układowym, postulują nazwę lupoid hepatitis.

Lupoid hepatitis charakteryzują następujące cechy: 1) występuje przede wszystkim u młodych kobiet; 2) żółtaczka jest zwykle poprzedzona zespołem objawów ogólnych, jak: reumatoidalne zapalenie stawów bóle stawowe, zapalenie opłucnej, stany gorączkowe, nawracające zapalenie płuc; 3) u większości chorych wykrywa się komórki LE; 4) zmiany w wątrobie rozwijają się podstępnie lub po ostrym incydencie zapalenia wątroby; 5) śmierć wśród objawów choroby Crohna jest niewydolności wątroby następuje zwykle w 5—-7 lat od początku choroby. Znane są jednak przypadki o przebiegu piorunującym (wg 22). Badanie autoptyczne wykrywa obraz odpowiadający pozapalnej marskości. Związek między lupoid hepatitis a toczniem trzewnym jest dyskutowany od kilku lat na łamach prasy fachowej.

Przewlekłe lupoid hepatitis jest postępującym przewlekłym czynnym zapaleniem jelit wrzodziejącym zapaleniu wątroby, przebiegającym często z żółtaczką i dużego stopnia zaburzeniami czynności wątroby. Objawom ze strony wątroby towarzyszą objawy układowe, jak bóle i obrzęki stawowe, wysięk opłucny, zapalenie osierdzia, hipergammaglobulinemia, obecność przeciwciał przeciwjądrowych, obecność czynnika reumatoidalnego, obniżony poziom komplementu. Choroba rozwija się| przede wszystkim u młodych kobiet.

Appelbaum i wsp. (2) podnoszą, że w analizie klinicznej tych chorych należy uwzględnić trzy możliwości: 1) stwardnienie rozsiane oraz jego leczenie za pomocą leków 2) mamy do czynienia z wirusowym zapaleniem wątroby, któremu towarzyszą niezwykłe zmiany narządowe; 3) chorzy z ukrytym jeszcze toczniem trzewnym ulegają zakażeniu wirusem żółtaczki i reagują w tak niezwykły sposób.

Podnoszony przez wielu autorów fakt, że prawie u wszystkich tych chorych można było przed wystąpieniem choroby wątroby i sarkoidozy wykryć spotykane w toczniu trzewnym objawy ze strony innych narządów, a także u wielu wykryć przeciwciała przeciwjądrowe nie rozstrzyga problemu. Alfrey i wsp. wyodrębnili dwie grupy młodych kobiet (wiek wahał się od 10 do 44 lat) z przewlekłym zapaleniem wątroby. Grupa pierwsza miała ujemny odczyn komórkowy LE, grupa druga dodatni. W grupie pierwszej objawy układowe były mniej nasilone, jednak obraz Reynolds i wsp. przeprowadzili szczegółowe badania bioptyczne i sekcyjne i zestawili uzyskane dane z otrzymywanymi w wirusowym zapaleniu wątroby. W okresie wczesnym lupoid hepatitis stwierdza się w porównaniu z wirusowym zapaleniem wątroby większy odczyn podścieliska, natomiast mniejsze zmiany w samej komórce wątrobowej. W okresie zaawansowanym notuje się znacznego stopnia rozwój tkanki łącznej okołowrotnej z naciekami z komórek okrągłych. Wśród chorych tych autorów — w przeciwieństwie do innych — dominowały kobiety w wieku starszym, po 50 r. ż.

Maclachlan i wsp., przedstawiając dane kliniczne, serologiczne i anatomopatologiczne u 26 pacjentów, zwracają uwagę na niecharaktery-styczność obrazu mikroskopowego wątroby. W interpretacji obrazu klinicznego podnoszą następujące możliwości. Z powodu dużej wirulencji wirusa lub zmiany odczynowości układu immunologicznego gospodarza dochodzi do zmiany struktury antygenowej szeregu białek ustrojowych, tworzenie przeciwciał przeciwjądrowych i in. Spostrzegane odchylenia serologiczne i objawy układowe traktują jako następstwo zakażenia wirusowego i wyzwolonej przez nie reakcji autoimmunologicznej. Drugą ewentualność przedstawia pogląd o koincydencji zakażenia wirusowego lub innego uszkodzenia wątroby u osób z ukrytym jeszcze toczniem trzewnym.

Badania sekcyjne chorych zmarłych w przebiegu lupoid hepatitis nie wykazały w nerkach i innych naczyniach zmian typowych dla tocznia trzewne-go. Mackay oraz Mackay i wsp. postulują, iż zespół objawów określanych mianem lupoid hepatitis jest pierwotnie auto-immunologiczną chorobą, związaną z zaburzeniem czynności komórek immunologicznie kompetentnych. Główny argument autorów stanowią badania serologiczne świadczące o wzmożonej odczynowości immunologicznej ustroju i swoistości przeciwciał wątrobowych, dających dodatni odczyn wiązania dopełniacza frakcjami antygenowymi komórki wątrobowej człowieka. Podobnie Debray i wsp. oraz Ghretien przychylają się do poglądu, że lupoid hepatitis stanowi odrębną chorobę autoimmunologiczną. Opierają się głównie na wspomnianych różnicach w obrazie sekcyjnym oraz odrębności przebiegu tocznia trzewnego i lupoid hepatitis.

Dwornicki i Luciak (12) spostrzegali nietypowy i trudny diagnostycznie przypadek tocznia, w którym nastąpiło pęknięcie wątroby i zmiany koloru skóry jak w bielactwie.

W toczniu" trzewnym mogą wreszcie w pewnym okresie rozwoju choroby dominować objawy ze strony wątroby, nasuwając pytanie, czy nie mamy do czynienia z lupoid hepatitis. Spostrzegałam 56-letnią kobietę z przewlekłym toczniem trzewnym, u której przez 3 lata w obrazie klinicznym dominowały objawy ze strony wątroby, z dwukrotną żółtaczką i dodatnimi próbami wątrobowymi.